Altmış ay deneyim, en az üç farklı sistem mühendisliği alanında on ikişer aylık deneyim, referanslarla doğrulanmış bir deneyim dosyası ve çoktan seçmeli bir bilgi sınavı. INCOSE CSEP (Certified Systems Engineering Professional) sertifikasını almak için karşılamam gereken temel şartlar bunlardı. Ben de bu şartları sağladım, gerekli başvuruları yaptım, referanslarımı tamamladım ve süreç boyunca toplam 610 USD + 1.000 TL ücret ödedim.

12 Ağustos 2026 Çarşamba günü başvurumun onaylandığı e-posta geldiğinde, hedefi koyduğum günden bu yana yaklaşık on dokuz ay geçmişti. Hedefi 2025’in ilk aylarında koymuş, altı ay hazırlanmış ve 10 Ocak 2026’da sınava girmiştim. Süreçte beni en çok zorlayan şey sınav olmadı. Asıl zorlandığım kısım, yıllardır yaptığım işi başkasının anlayabileceği ve doğrulayabileceği bir dille anlatmaktı.

Bu yazıda kendi CSEP sürecimi anlatıyorum: sınava nasıl hazırlandığımı, Türkiye’deki kâğıt oturumundaki deneyimimi, başvuru formunda DO-178C deneyimimi sistem mühendisliği alanlarıyla nasıl eşlediğimi ve referans sürecini. Yazının sonunda da INCOSE’nin herkese açık dizininden Türkiye’deki sertifika sahiplerine dair çıkardığım tabloyu paylaşıyorum.

Sistem mühendisliğinin kendisini daha önce Sistem Mühendisliği Nedir? yazısında ele almıştım. Bu yazı ise sistem mühendisliğini anlatmaktan çok, bu alandaki deneyimimi nasıl belgelediğime ve CSEP sürecinde neler yaşadığıma odaklanıyor.

Güncellik notu: Buradaki kurallar, ücretler ve formlar benim 2025–2026’da yaşadığım süreci yansıtıyor. Daha sonra SEP süreci değişmiş olabilir. Başvururken INCOSE’nin güncel sertifikasyon sayfasını mutlaka kontrol edin.

INCOSE ve SEP Programı

INCOSE (International Council on Systems Engineering), 1990’da kurulmuş, sistem mühendisliğinin uluslararası meslek örgütü. En bilinen yayını Systems Engineering Handbook: ISO/IEC/IEEE 15288’deki yaşam döngüsü süreçlerinin uygulanmasına yönelik kapsamlı bir rehber ve bilgi sınavının temel kaynağı.

INCOSE’nin SEP (Systems Engineering Professional) sertifikasyon programı üç kademeden oluşuyor:

Kademe Deneyim şartı Bilgi sınavı Referans Geçerlilik Başvuru ücreti (üye)
ASEP — Associate SEP Deneyim şartı yok Gerekli Gerekmez 5 yıl 180 USD
CSEP — Certified SEP Nitelikli derece ile en az 60 ay doğrudan SE deneyimi Gerekli Gerekli 3 yıl 350 USD
ESEP — Expert SEP Kariyerin ileri aşaması: uzun süreli SE deneyimi ve liderlik Yazılı sınav yok; mülakat Gerekli 10 yıl 630 USD

ASEP yeni mezunlar ve alana geçiş yapanlar için giriş kapısı; ESEP ise kariyerinin ileri aşamasındaki, alana yön vermiş kişiler için. Ortadaki CSEP hem bildiğinizi (sınavla) hem de yaptığınızı (referanslarla doğrulanmış deneyimle) göstermenizi istiyor. Bu iki adımın sırası serbest: ben önce sınava girip sonra başvurdum, ama başvuru dosyasını sınavdan önce de açabiliyorsunuz.

INCOSE üyeliği Ekim 2025’ten beri sertifikasyon için zorunlu değil. Ben üyeliği, sertifikasyon ücretlerindeki indirim ve INCOSE kaynaklarına erişim nedeniyle tercih ettim. Türkiye’ye özel ücret avantajını Takvim ve Maliyet bölümünde ayrıca anlatıyorum.

Neden CSEP?

Kariyerimin büyük bölümü DO-178C DAL A seviyesinde emniyet kritik aviyonik yazılım geliştirerek geçti. Gereksinim yönetimi, izlenebilirlik, doğrulama ve konfigürasyon kontrolü zaten günlük işimin parçasıydı.

Bir süre sonra şunu fark ettim: Ben bu pratiklerin çoğunu “aviyonik yazılımın kuralları” olarak öğrenmiştim. Oysa bunların önemli bir bölümü, sistem mühendisliğinin genel pratiklerinin belirli bir sektöre uyarlanmış hâliydi. Bu farkı özellikle farklı disiplinlerden mühendislerle çalışırken daha fazla hissetmeye başladım. Bazen aynı şeyi kastedip farklı kelimeler kullanıyorsunuz; bazen de aynı kelimeyi kullanıp farklı şeyleri kastediyorsunuz.

CSEP’e yönelmemin üç temel nedeni vardı:

  1. Ortak bir dil oluşturmak. Handbook’u sistematik biçimde çalışmak, yıllar içinde parça parça öğrendiğim pratikleri tek bir çerçeveye oturtma fırsatı verdi. Yazılım tarafından bakınca “süreç yükü” gibi görünen pek çok şeyin sistem tarafında nereye oturduğunu görmek, bu süreçleri benim için daha anlamlı hâle getirdi.
  2. Deneyimimi belgelemek. Savunma ve havacılık projelerinde edindiğim sistem mühendisliği deneyimini, uluslararası ölçekte tanınan ve bağımsız biçimde doğrulanmış bir belgeyle göstermek istedim.
  3. Kendime düzenli çalışma bahanesi yaratmak. Bir sınav tarihi olmadan yüzlerce sayfalık bir el kitabını baştan sona gerçekten çalışmam pek olası değildi. Açıkçası CSEP hedefi, bunu yapmak için iyi bir bahaneydi.

Birinci Adım: Bilgi Sınavı

Sınavın yapısı

INCOSE bilgi sınavı çoktan seçmeli ve tek bilgi kaynağı SE Handbook. Ağustos 2023 ile 14 Mart 2025 arasında uygulanan “hibrit” sınav, dördüncü ve beşinci baskıların ortak içeriğinden soru soruyordu. 15 Mart 2025’ten itibaren sınav içeriğinin tamamı beşinci baskıdan geliyor; bugün hazırlananlar için dördüncü baskı artık birincil kaynak değil.

Sınavda 100 adet çoktan seçmeli soru var. Bunlara ek olarak, ileride kullanılıp kullanılmayacağına karar verilmek üzere denenen ve puanlanmayan ek sorular da gelebiliyor. Normalde sınav süresi soru başına bir dakika. Ana dili İngilizce olmayan adaylara 30 dakika ek süre veriliyor. Benim girdiğim 10 Ocak 2026 tarihli Türkiye oturumunda 100 soru için 130 dakika verildi. Bu süre, soruları sakin okumak ve şüpheli bıraktığım sorulara geri dönmek için benim açımdan fazlasıyla yeterliydi.

INCOSE sabit bir geçme yüzdesi yayımlamıyor. Kendi açıklamasına göre her sınav versiyonunun geçme puanı aynı değil; daha zor bir soru setinde daha düşük bir puan da geçmeye yetebiliyor. Sorular Handbook’un geneline yayılıyor; “şu bölümü çalışmasam olur” deme lüksünüz yok.

Sınava istediğiniz sıklıkta da giremiyorsunuz: INCOSE on iki aylık dönem içinde en fazla üç deneme hakkı tanıyor ve her deneme ayrıca ücretlendiriliyor.

Türkiye’de kâğıt oturum

INCOSE sınavı iki formatta sunuyor: kendi bilgisayarınızdan, canlı uzaktan gözetmenli olarak ya da INCOSE onaylı bir gözetmenin denetiminde kâğıt üzerinde.

İlk planım online sınava daha erken bir tarihte girmekti. Sonra Türkiye’de düzenlenen kâğıt oturumun ücretinin 1.000 TL olduğunu gördüm; online sınavın 80 USD olduğu düşünülünce aradaki fark birkaç ay beklemeye değerdi. Hazırlığı biraz uzattım ve 10 Ocak 2026’da ODTÜ Teknokent’teki Savunma Sanayii Akademi binasında sınava girdim. Türkiye’de bu organizasyonu INCOSE TR şubesi ve Savunma Sanayii Akademi yürütüyor; Akademi ayrıca CSEP sınavına hazırlık eğitimi de düzenliyor.

Kâğıt formatın benim hoşuma giden bir avantajı daha vardı: Uzun ve iç içe geçmiş şıkları kalemle elemek daha kolay. Elediğim şıkların üstünü çizip emin olmadığım soruları sona bırakabildim. Dezavantajı ise takvim kısıtı. Kâğıt oturumlar sizin hazır olduğunuz zamana göre değil, belirli tarihlere göre açılıyor. Benim için en yakın oturum ocak ayındaydı. Ekim ayında hazır olsaydım da ocağı bekleyecektim. Ocak ayındaki oturuma hazır olmasaydım da bir sonraki oturumu beklemek veya daha pahalı online sınava girmek zorunda kalacaktım.

Nasıl Hazırlandım?

Toplam hazırlık sürem altı ay oldu. Haftada birkaç akşam, birkaç saat çalıştım. Düzenli ama sakin ilerleyen bir hazırlık dönemi oldu. Üç farklı kaynak kullandım.

Handbook’u en az iki kez okumak

INCOSE Systems Engineering Handbook, beşinci baskı

INCOSE Systems Engineering Handbook, beşinci baskı — sınavın tek resmî kaynağı. Kapak görseli INCOSE ve Wiley’e aittir.

İngilizce SE Handbook v5’i baştan sona iki kez okudum. Hazırlığın bel kemiği buydu, ama iki okuma birbirinin tekrarı değildi.

İlk okumada satır satır ilerledim ve önemli gördüğüm her yerin altını çizdim; “önce bir göz gezdireyim” turu değildi.

Altı çizilerek okunmuş bir Handbook sayfası

Başucu kitabımdan bir sayfa.

İkinci okuma daha da detaylıydı ve amacı özümsemekti. Bu kez her süreci girdileri, aktiviteleri ve çıktıları üzerinden okudum; süreçlerin birbirini nasıl beslediğini ve aynı kavramın farklı bölümlerde nasıl tekrar karşıma çıktığını görmeye çalıştım. Handbook’un cümlelerini tanımakla kavramı anlamak arasındaki farkı bu turda kapattım. En yüksek getiriyi de bu yöntem sağladı: “şu sürecin çıktısı hangisidir?” tipi sorular, süreçleri bu üçlü üzerinden düşünmemiş adayı zorluyor.

Türkçe dördüncü baskının yeri

INCOSE Sistem Mühendisliği El Kitabı, dördüncü versiyon, Savunma Sanayii Akademi Yayınları

Sistem Mühendisliği El Kitabı’nın Türkçe çevirisi — dördüncü versiyon, Savunma Sanayii Akademi Yayınları.

Handbook’un Türkçe çevirisi dördüncü baskıya ait ve Savunma Sanayii Akademi Yayınları tarafından Sistem Mühendisliği El Kitabı — Sistem Ömür Devri Yönetimi ve Faaliyetleri için Kılavuz adıyla yayımlanmış durumda. Onu da bir kez okudum. Aviyonikte “verification” ve “validation” gibi terimleri zaten İngilizce kullanıyoruz; ama “enabling system”, “system of interest” ya da “measures of effectiveness” gibi kavramların Türkçesini okumak, kavramı gerçekten anlayıp anlamadığımı test etmenin iyi bir yoluydu.

Yine de Türkçe çeviri bir sınav kaynağı değil. Sınav artık beşinci baskıdan soruluyor ve iki baskı arasında yapısal farklar var. Ayrıca sınav İngilizce ve şıklarda Handbook’un tam ifadeleri kullanılıyor; kavramı Türkçe bilmek, doğru İngilizce ifadeyi seçmenizi garanti etmiyor.

Soru çözmenin yeri

Üçüncü kaynağım Udemy’deki pratik soru setleriydi. Bunlar bilgi öğretmiyor, ama iki işime yaradı:

  • Soru formatını tanımak. INCOSE soruları çoğu zaman “hangisi en iyi tanımlar” ya da “hangisi değildir” biçiminde kuruluyor. Şıkların üçü makul görünüyor, biri Handbook’un tam ifadesi. Bu kalıba alışmak sınavda bana ciddi zaman kazandırdı.
  • Boşlukları tespit etmek. Yanlış cevapladığım her soruda Handbook’un ilgili bölümüne dönüp işaret koydum. Hazırlığın son aylarında kitabın tamamına değil, bu işaretli bölümlere odaklandım.

Piyasadaki pratik soruların hiçbiri gerçek sınav sorularının birebir yansıması değil; bazıları eski baskıya dayanıyor, bazılarının cevabı tartışmalı. Bu yüzden doğru cevap oranımı bir hedef olarak değil, zayıf bölümlerimi bulmak için bir araç olarak kullandım. Kullandığım setlerin bağlantıları Kaynaklar bölümünde.

Sınav Günü

Kâğıt oturum, INCOSE prosedürleri gereği oldukça kurallı ilerliyor. Benim oturumumdaki düzen şöyleydi:

Saat Ne oluyor
09.00 Binada olma sınırı; girişte kayıt ve cep telefonlarının kutulara bırakılması
09.10’a kadar Numaralı oturma düzenine göre yerleşme, yoklama, kimlik ve sözlük kontrolü
09.10 INCOSE prosedürü gereği sınav bilgilendirme notunun okunması
09.30 – 11.40 Sınav — 100 soru, 130 dakika

Sınav sabahından aklımda kalanlar:

  • Sınav İngilizceydi, ama yanımızda sözlük bulundurabiliyorduk. Sözlükler girişte kontrol edildi. Yine de terminolojiyi Handbook’un kendi ifadeleriyle öğrenmek şart: sözlük “requirement” kelimesini çevirir, “measure of effectiveness” ile “measure of performance” arasındaki farkı anlatmaz. Kişisel tavsiyem, sözlükle vakit kaybetmemeniz yönünde.
  • Kimlik ve sözlük dışında hiçbir doküman içeri alınmadı; telefonlarımızı girişte teslim ettik.
  • Kurşun kalem ve silgiyi kendimiz götürdük.
  • Araçla gelenler için plaka kaydı önceden isteniyordu. Teknokent araç kartı olmayanların plaka bilgisini önceden organizasyona bildirip nizamiye kaydı yaptırması gerekiyordu; aksi hâlde araçla giriş mümkün olmuyordu.
  • Sonuçlar oturumun sonunda açıklanmadı ve puan verilmedi. Sonuç INCOSE tarafından e-postayla iletiliyor; ne zaman geleceği INCOSE’nin yoğunluğuna bağlı. Bana gelen e-postada yalnızca başarılı olduğum yazıyordu, kaç doğru yaptığım paylaşılmadı. Geçme eşiğini ne kadar farkla aştığımı hiç öğrenmediğim için hazırlığı rahat bir payla planlamak bence mantıklı.
  • Sonucun paylaşımı için rıza istendi. INCOSE TR ekibi, sonucumuzun kendileriyle paylaşılabilmesi için bir rıza metni imzalattı; amaç, sınavı geçen adayları başvuru adımına yönlendirebilmekti.

İkinci Adım: Başvuru

Sınavı geçmek size bir sertifika değil, yalnızca “bilgi yeterliliği” kazandırıyor. Benim için asıl zor kısım bundan sonra başladı. Çevremde daha önce SEP sertifikası almış kimse yoktu; sınavdan sonra ne yapmam gerektiğini kendi başıma çözmem gerekti.

Not: Bu bölüm Temmuz–Ağustos 2026’daki akışı anlatıyor. Benim başvurumda Form 1 doldurulup yüklenen bir PDF dosyasıydı; Ağustos 2026’daki portal güncellemesinden sonra form doğrudan web sitesi üzerinden dolduruluyor. Güncel süreç için INCOSE’nin CSEP başvuru sayfasını esas alın.

60 ay ve üç alan kuralı

CSEP adaylarının en az 60 ay doğrudan sistem mühendisliği deneyimi göstermesi ve bu deneyimin en az üç farklı SE alanında en az 12’şer ay içermesi gerekiyor. Yani INCOSE yalnızca süreye değil, derinlik ve genişliğe de bakıyor.

Başvuru formunda deneyim, önceden tanımlı 14 sistem mühendisliği alanına dağıtılarak beyan ediliyor:

  1. Gereksinim mühendisliği — Requirements Engineering
  2. Sistem ve karar analizi — System and Decision Analysis
  3. Mimari ve tasarım geliştirme — Architecture/Design Development
  4. Sistem entegrasyonu — Systems Integration
  5. Doğrulama ve geçerleme — Verification and Validation
  6. Sistem işletimi ve bakımı — System Operation and Maintenance
  7. Teknik planlama — Technical Planning
  8. Teknik izleme ve kontrol — Technical Monitoring and Control
  9. Tedarik ve temin — Acquisition and Supply
  10. Bilgi ve konfigürasyon yönetimi — Information and Configuration Management
  11. Risk ve fırsat yönetimi — Risk and Opportunity Management
  12. Yaşam döngüsü süreçlerinin tanımlanması ve yönetimi — Lifecycle Process Definition and Management
  13. Özel mühendislik dalları — Specialty Engineering (emniyet, güvenilirlik, güvenlik, insan faktörleri, yaşam döngüsü maliyeti ve benzerleri)
  14. Kurumsal proje etkinleştirme faaliyetleri — Organizational Project Enabling Activities

Hiçbirine oturmayan ama sistem mühendisliği olduğunu gerekçelendirebildiğiniz işler için bir de “Diğer” seçeneği var; ancak üç alan kuralı 14 tanımlı alan üzerinden değerlendiriliyor.

Deneyim tam zamana eşdeğer ay cinsinden yazılıyor. Aynı takvim döneminde birden fazla alanda çalıştıysanız o dönemin eforunu alanlar arasında bölüştürüyorsunuz ve alanlara dağıttığınız toplam, takvimdeki süreyi aşamıyor. “Aynı yıl hem gereksinim yazdım hem entegrasyon yaptım” diyerek o on iki ayı iki alana da tam olarak yazamıyorsunuz.

DO-178C Deneyimini SE Diline Çevirmek

Yazılım kökenli bir mühendis olarak başvurunun benim için asıl zihinsel egzersizi, yaptığım işi INCOSE’nin diline çevirmekti. Bu çeviride aklımda tuttuğum ilk kural şuydu: DO-178C kapsamında yapılan her faaliyet otomatik olarak sistem mühendisliği deneyimi sayılmıyor. Bir faaliyeti ancak fiilen ben yürüttüysem beyan edebilirdim.

Bu şartla, DO-178C dünyasındaki işlerin karşılıkları büyük ölçüde mevcut:

  • Üst seviye ve alt seviye yazılım gereksinimlerinin (HLR/LLR) yazılması, gözden geçirilmesi ve izlenebilirliğin kurulması → Gereksinim mühendisliği
  • Gereksinim tabanlı testler, yapısal kapsam analizi (SCA), test sonuçlarının yönetimi → Doğrulama ve geçerleme
  • Donanım-yazılım entegrasyonu, arayüzlerin tanımlanması ve yönetimi → Sistem entegrasyonu
  • DO-178C planlarının ve standartlarının yazılması, geliştirme süreçlerinin tanımlanması ve iyileştirilmesi → Yaşam döngüsü süreçlerinin tanımlanması ve yönetimi
  • Konfigürasyon yönetimi, sürüm kontrolü, sertifikasyon verilerinin yönetimi → Bilgi ve konfigürasyon yönetimi
  • Gözden geçirmeler, uygunluk denetimleri, ilerleme ve kalite ölçütlerinin takibi → Teknik izleme ve kontrol
  • DAL A seviyesinde emniyet analizlerine katkı, güvenilirlik ve güvenlik çalışmaları → Özel mühendislik dalları
  • Test otomasyonu altyapısının kurulması ve ekibin bu altyapıyla çalışacak biçimde yetkinleştirilmesi → Kurumsal proje etkinleştirme faaliyetleri

Örneğin DAL A seviyesinde bir projede çalışmış olmak tek başına Specialty Engineering deneyimi oluşturmuyor; emniyet, güvenilirlik ya da güvenlik analizini gerçekten sizin yapmış olmanız gerekiyor. Aynı şekilde bir test altyapısı geliştirmiş olmak kendiliğinden kurumsal etkinleştirme faaliyeti değil; o altyapının kurumsal düzeyde bir yetkinliğe dönüşmesinde rol almış olmanız gerekiyor.

Eşlemeyi yaparken abartmamaya özen gösterdim. Değerlendirme komitesi, beyan ettiğim alanların referanslarımın doğrulayabileceği türden olmasını bekliyordu. Bir alanda 12 ayı zorlayarak doldurmaktansa, gerçekten güçlü olduğum alanları sağlam biçimde belgelemeyi tercih ettim. Formu yazarken her satır için kendime şunu sordum: “Referansım bu cümleyi okusa, gözünü kırpmadan onaylar mı?” Cevap tereddütlüyse cümleyi ya yumuşattım ya çıkardım. Bu bakış açısıyla Form 1 başvuru formunu doldurdum.

Referanslar ve Değerlendirme

Kim referans olabilir?

CSEP başvurusunda deneyiminizi referanslar doğruluyor. Kurallar özetle şöyle:

  • Referans en az beş yıllık iş deneyimine sahip olmalı ve sistem mühendisliğine aşina olmalı; yani yaptığınız işin gerçekten sistem mühendisliği olduğunu değerlendirebilecek durumda olmalı. Sistem mühendisi ya da INCOSE üyesi olması şart değil.
  • Referans, beyan ettiğiniz deneyim döneminde sizi tanımalı ve o işten haberdar olmalı. Sonradan tanıştığınız biri o dönemi doğrulayamaz.
  • Referansların toplamı, gerekli deneyimin tamamını kapsamalı.
  • Referansın sizinle akrabalık bağı olmamalı.
  • INCOSE mevcut ve eski yöneticilerinizi ve müşteri tarafını ideal referans olarak tanımlıyor; astlarınız referans olamıyor. Benim dosyamda da en güçlü doğrulama, ilgili dönemdeki yöneticilerimden geldi.

Ben asgari sayıyla yetinmedim: çalıştığım son üç iş yerinden toplam sekiz referans verdim. İki sebebi vardı. Birincisi kapsama: beyan ettiğim altmış aylık deneyim tek bir projeye ya da tek bir yöneticinin görüş alanına sığmıyordu; her dönemi ve her deneyim alanını o işi bizzat gören biriyle eşleştirmek istedim. İkincisi dayanıklılık: referansların formu doldurması gönüllülüğe dayanıyor, araya izin, yoğunluk ya da unutma girebiliyor. Sekiz kişiden birkaçı gecikse bile dosya eksik kalmıyordu.

Başvurudan sonra ne oluyor?

Başvuruyu gönderdikten hemen sonra INCOSE Sertifikasyon Ofisi’nden bir “sonraki adımlar” e-postası geldi. Süreç şöyle işledi:

  1. Tarama. Sertifikasyon Ofisi önce başvuru formumun şartlara uygun olup olmadığını kontrol etti. Bu onay gelmeden referans adımına geçilmiyor.
  2. Referanslar. Form uygun bulununca her referansıma iki şey gönderdim: doldurduğum Form 1’in bir kopyası ve dijital referans mektubunun (Form 4B) bağlantısı. Form 1’in kopyası şart, çünkü referans hangi dönemde hangi alanda ne beyan ettiğimi görmeden mektubu dolduramıyor. Mektup gönderildiğinde doğrudan INCOSE’ye ulaşıyor. Formun doldurulması yaklaşık 30 dakika sürüyor; bunu referanslara baştan söylemekte fayda var.
  3. Değerlendirme ve karar. Referans mektupları tamamlanınca dosyam değerlendirildi ve sonuç e-postayla bildirildi.

Süreç başlayana kadar referanslarla INCOSE’nin ilgileneceğini sanıyordum. Öyle değilmiş: referans sürecini siz başlatıyor, siz takip ediyorsunuz. Bu yüzden referanslarınıza önceden haber vermek süreci en çok hızlandıran şey. Başvurumun yaklaşık üç buçuk haftada sonuçlanmasını büyük ölçüde referanslarımın mektupları hızla doldurmasına borçluyum.

Takvim ve Maliyet

Benim takvimim ve harcamalarım aşağıda. Bu bir CSEP fiyat listesi değil; iki yıllık üyelik, başvuru ücreti ve Türkiye’deki kâğıt oturumdan oluşan kişisel maliyetim:

Tarih Adım Maliyet
2025 başı CSEP hedefinin konması —
18 Mart 2025 INCOSE üyeliği — Regular PPP 2 130 USD
Temmuz 2025 Handbook v5 ile hazırlığa başlangıç —
10 Ocak 2026 Bilgi sınavı, Savunma Sanayii Akademi / ODTÜ Teknokent 1.000 TL
9 Mart 2026 Üyelik yenileme 130 USD
Ocak–Temmuz 2026 Başvuru dosyasının hazırlanması ve ertelenmesi —
19 Temmuz 2026 CSEP başvurusunun gönderilmesi 350 USD
12 Ağustos 2026 Başvurunun onaylanması —
  Toplam 610 USD + 1.000 TL

INCOSE’nin fiyat sayfasına göre üyeler için CSEP başvuru ücreti 350 USD, online sınav 80 USD; kâğıt sınavın ücreti ise oturumu düzenleyen etkinliğe göre değişiyor.

Üyelik. Ekim 2025’ten beri zorunlu olmasa da üye olmayanların ödediği ücretler belirgin biçimde yüksek. Türkiye için ayrıca bir avantaj var: INCOSE bireysel üyelik aidatını ülkelerin satın alma gücüne göre kademelendiriyor. Türkiye “Regular PPP 2” kademesinde ve yıllık aidat, standart 175 USD yerine 130 USD. Bu fark yüzünden sürece üye olarak başlamak benim için açık ara daha ucuzdu.

On iki ay kuralı. Sınavı ocakta geçmiştim ama başvuruyu ancak temmuzda gönderdim; aradaki altı ayın sebebi 350 USD başvuru ücretiydi. Bilgi sınavının geçerlilik süresi on iki ay. Bu nedenle daha fazla ötelemeden başvurumu yaptım.

Sertifika Sonrası: Yenileme

CSEP üç yıl geçerli. Yenilemek için üç yıllık dönem içinde 120 PDU (Professional Development Unit) toplamam ve 100 USD yenileme ücreti (üye fiyatı) ödemem gerekiyor. Üyelik yenileme için zorunlu değil ama ücretler yine üyeler lehine. PDU’lar yalnızca eğitim ve konferanslardan gelmiyor; sistem mühendisi olarak çalışmak, ekip liderliği yapmak, meslek örgütü ve şube etkinliklerine katılmak, makale yazmak ve gönüllü görevler almak da sayılıyor. Dönem içinde 120’nin üzerinde PDU biriktirirsem en fazla 30’unu bir sonraki döneme aktarabiliyorum.

INCOSE bir PDU kayıt defteri tutmamı ve gerektiğinde belgeleyebilmemi bekliyor. Üç yıl sonra geriye dönüp hatırlamaya çalışmak yerine, katıldığım her etkinliği o gün kaydetmek çok daha kolay. Ben bu kaydı sertifikayı aldığım gün açtım.

INCOSE Dizininde Türkiye

Süreci bitirdikten sonra Türkiye’de benim gibi kaç kişi var merak ettim. INCOSE’nin herkese açık SEP dizini bu soruya kısmen cevap veriyor. Bu bölümdeki bütün sayılar, 28 Ağustos 2026’da aldığım anlık görüntüye dayanıyor; dizin sürekli değiştiği için bugün baktığınızda farklı sayılar görürsünüz. O tarihte Türkiye merkezli 141 kayıt listeleniyordu.

Dizin neyi göstermiyor?

Dizin, sertifika almış herkesi değil, yalnızca listelenmeyi kabul eden ve sertifikası o an geçerli olanları gösteriyor; yani gerçek sayı daha yüksek. CSEP üç yılda bir, ASEP beş yılda bir yenilenmek zorunda ve yenilemeyen kişi listeden tamamen düşüyor. Bu yüzden eski yıllar olduğundan az görünüyor. 2015’te sertifika alıp 2018’de yenilemeyen bir mühendis bu veride hiç yok. Aşağıdaki yıl kırılımı bir büyüme serisi olarak değil, bugünkü kayıtların yaş dağılımı olarak okunmalı.

xychart-beta title "Bugün geçerli sertifikaların ilk sertifikalanma yılı" x-axis ["2013", "2014", "2015", "2016", "2017", "2018", "2019", "2020", "2021", "2022", "2023", "2024", "2025", "2026"] y-axis 0 --> 36 bar [1, 1, 1, 1, 0, 0, 3, 17, 12, 3, 10, 27, 31, 34]

Son üç yıl kendi arasında karşılaştırılabilir

Grafiğin sağ tarafı bu çarpıklıktan etkilenmiyor. CSEP döngüsü üç yıl olduğu için 2024 ve 2025 grupları henüz bir yenileme eşiğinden geçmedi; ilk yenileme tarihleri 2027 ve 2028. Son üç yılın sayıları 2024’te 27, 2025’te 31, 2026’nın ilk sekiz ayında 34 kayıt. Son sütun sekiz ayı kapsadığı hâlde 2025’in tamamını geçmiş durumda.

Sertifika ağırlıklı olarak savunma ve havacılıkta

İşvereni belirtilmiş 105 kaydın 79’u (%75) savunma ve havacılık kuruluşlarında. TÜBİTAK’ın 12 kaydını da eklerseniz oran %87’ye çıkıyor; TÜBİTAK’ı ayrı tuttum, çünkü SAGE ve BİLGEM savunma ağırlıklı olsa da kurumun geneli için aynı şeyi söylemek zor. Aynı kuruluşun farklı yazımlarını birleştirdim; kişi adlarını bilinçli olarak paylaşmıyorum.

Kurum Kişi Pay
ASELSAN 31 %22,0
TÜBİTAK 12 %8,5
HAVELSAN 9 %6,4
Turkish Aerospace (TUSAŞ) 9 %6,4
ROKETSAN 7 %5,0
SSB 4 %2,8
TEI 3 %2,1
TOGG 2 %1,4
TRMOTOR 2 %1,4
Tek kişilik diğer kurumlar (26 ayrı kurum) 26 %18,4
Belirtilmemiş 36 %25,5

ASELSAN tek başına tüm listenin beşte birinden fazlasını oluşturuyor. Savunma ve havacılık grubunda yerli kuruluşların yanında Rolls-Royce, RTX Rockwell Collins ve Thales gibi yabancı şirketler de var. Grubun dışında kalan 14 kayıt ise otomotiv (TOGG, Ford Otosan, FEV), sanayi ve elektronik (Bosch, Philips), yazılım ve danışmanlık alanlarına dağılıyor. Kayıtların dörtte birinde işveren belirtilmediği için oranlar kesin değil, ama ağırlık merkezi net.

Seviye dağılımı

Bugün geçerli sertifikaların dağılımı beklendiği gibi CSEP ağırlıklı: 121 CSEP (%85,8), 14 ASEP (%9,9), 6 ESEP (%4,3).

CSEP Kimin İşine Yarar?

CSEP aldım diye ertesi gün kariyerimde dramatik bir değişiklik olmadı. Benim açımdan CSEP’in en anlamlı olduğu üç durum şunlar:

Savunma ve havacılık projeleri. Yukarıdaki dağılımın da gösterdiği gibi, Türkiye’de sertifika sahipleri ağırlıklı olarak bu sektörde. Sistem mühendisliği süreçlerinin merkezde olduğu bu projelerde, yetkinliğimi bağımsız bir kurumun doğruladığı bir belgeyle gösterebilmek benim için anlamlı.

Yazılımdan sisteme geçiş. Benim durumum tam olarak bu. Yazılımda derinleşmiş bir mühendisin sistem tarafına adım atarken karşılaştığı en büyük engel, deneyiminin yalnızca “yazılım deneyimi” olarak okunması. Benim için CSEP’in asıl faydası, yıllardır yaptığım işi sistem mühendisliği terminolojisiyle ifade edebilmek.

Uluslararası ortak projeler. Çok ortaklı programlarda ortak bir terminolojiye sahip olmak işi kolaylaştırıyor; CSEP yerel deneyimi uluslararası ölçekte tanınan bir formata çeviriyor.

Kişisel görüşüm, sistem seviyesinde sorumluluk almayacak ya da almak istemeyen bir rolde çalışan biri için harcanan zaman ve paranın karşılığını almanın zor olduğu yönünde.

SEP Almayı Düşünenlere Önerilerim

  1. Önce uygunluğunuzu kontrol edin. Deneyim şartını karşılamıyorsanız ASEP ile başlayın; ASEP’ten sonra beş yıl içinde CSEP’e geçerken sınavı tekrar vermeniz gerekmiyor.
  2. Referanslarınızı sınavdan önce belirleyin. Uygun referans bulamayacaksanız, bunu sınav ücretini ödemeden öğrenmek istersiniz.
  3. Handbook v5’i süreç bazında çalışın. Her süreç için amaç, girdiler, aktiviteler, çıktılar; soruların önemli bir bölümü bu mantık üzerinden kuruluyor.
  4. Başvuru ücretini sınavdan önce bütçeleyin. On iki aylık kural erteleme payınızı sınırlıyor.
  5. Deneyim beyanında ölçülü olun ve PDU defterini ilk günden açın.

Sonuç

CSEP sürecinin bana kazandırdığı en değerli şey unvan olmadı. Altı aylık hazırlık, on yıla yakın sürede parça parça öğrendiğim pratikleri tek bir çerçeveye oturttu ve bu çerçevenin ne kadarını gerçekten bildiğimi, ne kadarını sadece uyguladığımı gösterdi. Alanın Handbook’un çok ötesine geçtiğini görmek, sınavdan sonra ikinci yüksek lisansım olarak sistem mühendisliğine başlamamın da sebebi oldu.

Başvuru dosyası ise başka bir şey öğretti: yaptığım işi başkasının anlayacağı ve doğrulayabileceği bir dille anlatmak, işin kendisinden ayrı bir beceri. Deneyim tablosunu doldururken kendi kariyerime dışarıdan bakmak durumunda kaldım: hangi işler gerçekten sistem seviyesinde sorumluluk taşıyordu, hangileri iyi yapılmış ama dar kapsamlı işlerdi?

Aynı yolu yürüyecek olanlara kolaylıklar dilerim. Süreçle ilgili sorusu olanlar iletişim sayfasından bana ulaşabilir.

Kaynaklar

Pratik soru setleri (Udemy)

Hazırlık sırasında kullandığım soru setleri. Hiçbiri INCOSE’nin resmî kaynağı değil. Ben bunları daha çok eksiklerimi görmek için kullandım; tek başına hazırlık kaynağı olarak kullanmadım.